Lew Tołstoj


aforyzmy:
:: państwo :: patriotyzm :: kapitalizm :: socjalizm :: demokracja ::
:: rewolucja :: pacyfizm :: egalitaryzm :: religia :: wolność ::
bibliografia



Ani dobrowolnie, ani pod przymusem nie należy brać udziału w działalności państwowej i dlatego nie trzeba być ani żołnierzem, ani feldmarszałkiem, ani ministrem, ani zbieraczem podatków, ani wójtem gminy, ani sędziom przysięgłym , ani gubernatorem, ani członkiem, parlamentu i w ogóle nie przyjmować żadnego urzędu, związanego z gwałtem.
...człowiek nie powinien dawać dobrowolnie rządom podatków, ani pośrednich, ani bezpośrednich, także nie powinien korzystać z pieniędzy, zbieranych przez podatki, w formie pensyi, emerytury, gratyfikacyi itp. ani też z instytucyi państwowych, utrzymywanych przy pomocy podatków, zebranych przymusowo z ludu... człowiek chcący działać nie na swe osobiste dobro wyłącznie, ale ku polepszeniu bytu ludzi, nie powinien uciekać się do gwałtów rządowych dla obrony ziemi i innych przedmiotów, ani dla bezpieczeństwa osobistego albo bliźnich; lecz władać ziemią i przedmiotami swej własnej albo cudzej pracy o tyle tylko, o ile do nich inni nie roszczą żądań






..::PAŃSTWO::..
  • Anarchizm nie oznacza braku instytucji w ogóle, lecz tylko takich, które zmuszają ludzi do podporządkowania się przemocy
  • rządy zawsze posługują się gwałtem: zarówno konstytucyjne, jak i despotyczne
  • źródłem nędzy robotników jest niewola, której przyczyną są pewne przepisy prawne, oparte na zorganizowanej przemocy, czyli rządzie
  • rządy i klasy posiadające opierają się nie na prawie, ani na czemkolwiek, coby przypominało sprawiedliwość, lecz na złożonej, sztucznej, przy pomocy nauki wytworzonej organizacyi społecznej, w której wszyscy ludzie pochwyceni są w koło gwałtów, bez możności wyrwania się z niego
  • rządy usiłują przedstawić istniejący porządek jako coś świętego, nienaruszalnego i grożą ciężkiemi karami tym, którzy, myśląc inaczej, odważyliby się przeciwko niemu wystąpić
  • państwo przez szkolnictwo, duchowieństwo i uroczystości narodowo-rządowe oddziaływa na wyobraźnie swych poddanych, wytwarzając, albo potęgując w ich duszach uczucie pokory, zachwytu i służalczości dla siebie
  • jedno z dwojga: albo ludzie są rozumnemi istotami, albo nie. Jeżeli są nierozumnemi, to wszyscy, i wówczas rozstrzyga u nich gwałt, ale też wszyscy powinni doń mieć prawo. Gwałt ze strony rządu nie ma więc uzasadnienia
  • jeżeli zaś ludzie są istotami rozumnemi, to stosunki między nimi, powinny być oparte na rozumie, a nie na gwałcie, dokonywanym przez tych, którzy przypadkowo pochwycili władzę. I dlatego w tym wypadku gwałt rządu także nie ma racyi bytu
  • zbójcy przeważnie okradają bogatych, rządy - przeważnie biednych, bogatym zaś, pomagają w ich przestępstwach, sprzyjają
  • łącząc się w rodziny, narody i państwa ludzie wznoszą nieprzezwyciężone przeszkody na drodze do prawdziwego zjednoczenia
  • zgoda na zabijanie jest nieuniknioną koniecznością w każdym ustroju państwowym
  • istnieje tylko jeden sposób, aby uwolnić się od zła, jakie niesie porządek państwowy: nie brać udziału w przemocy, leżącej u podstaw państwa
  • jeżeli tylko uwolni się ludzi od przesądu, że jedni mogą organizować życie innych, państwo stanie się niemożliwością
  • gdyby nie było przemocy państwa zapanowałaby miłość

/\ /\ /\




..::PATRIOTYZM::..
  • zdaje się być oczywistym, że patryotyzm, jako uczucie, jest zły i szkodliwy; jako doktryna, jest bezsensowny
  • jeżeli każdy naród, albo państwo uważa się za lepsze od innego narodu, albo państwa, to wszystkie one znajdują się w grubym i szkodliwym błędzie
  • patriotyzm nieuchronnie prowadzi do wojny

/\ /\ /\




..::KAPITALIZM::..
  • własność jest narzędziem panowania bogatych nad biednymi
  • dziwne, jak wszyscy ukrywamy, że jednym z głównych motorów naszego życia są pieniądze
  • ludzie budujący swoje życie na wyzysku bliźniego - a takie jest życie wszystkich bogatych - nie mogą być miłosierni
  • bogaci filantropi nie widzą że to, czym rzekomo uszczęśliwiają biednego, wydarli z rąk jeszcze biedniejszego
  • naprawdę złodziejem jest nie ten kto ukradł potrzebną mu rzecz, lecz ten, któryposiada rzeczy zbędne dla niego, a konieczne innym; tak czynią bogaci
  • nie ma bardziej nieużytecznego zajęcia nad gromadzenie, utrzymywanie i powiększanie bogactw
  • każdy powinien pracować sam dla siebie, nie wymagając pracy innych i z rezultatów swej pracy przyswajać sobie tyle, ile mu potrzeba do spożycia, resztę rozdawać potrzebującym
  • swoich myśli i uczuć nie wolno spieniężać

/\ /\ /\




..::SOCJALIZM::..
  • w imię najdoskonalszej organizacji społeczeństwa ludzkiego, wznieca się nienawiść klasową

/\ /\ /\




..::DEMOKRACJA::..
  • nie tylko jeden człowiek nie ma prawa rozporządzać wieloma, lecz i wielu rozporządzać jednym
  • rządy zawsze posługują się gwałtem: zarówno konstytucyjne, jak i despotyczne.; cała róznica polega na tym, że pierwsze obejmują znacznie większą ilość osób, i gwałt, którym się posługują , przybiera formy łagodniejsze; podczas gdy drugie działają brutalniej, a władza w nich skoncentrowana jest w mniejszem gronie osób

/\ /\ /\




..::REWOLUCJA::..
  • rządów nie należy zwalczać poprzez rewolucye i powstania - straszniejszy jest dla nich opór bierny
  • z rewolucyonistami rządy załatwić się mogą łatwo: część ich przekupić, część oszukać, innych znowu nastraszyć, a opinię publiczną oburzyć przeciwko nim, przedstawiając w fałszywym świetle ich dążenia
  • trudniej zwalczać ludzi, którzy nie propagują żadnej rewolucyi, ale tylko nie chcą nikomu robić nic złego, uchylają się od płacenia podatków, służby wojskowej itp
  • posługiwanie się gwałtami przeciwko gwałtom jest tem samym, co gaszenie ognia ogniem
  • jednym z najbardziej szkodliwych przesądów jest myśl, że można ludzi siłą zmusić do dobrego życia
  • okrucieństwo wszystkich rewolucji jest tylko skutkiem okrucieństwa władców
  • wszyscy kierujący wojnami, biorący w nich udział, jak również poskramiacze zbuntowanych mas, albo spiskowców różnego rodzaju, nie mają prawa oburzać się na zamachy anarchistyczne - bez porównania większemi od nich okrucieństwami są egzekucye ze strony rządów, dręczenie ludzi w wwięzieniach i morderstwa w czasach wojny
  • zmusić siłą ludzi, aby czynili to, co jednemu wydaje się dobre, znaczy wywoływać w nich do tego obrzydzenie
  • jeżeli ulepszasz życie innych przemocą na pewno czynisz to dla własnej korzyści
  • żadna przemoc nie poskramia, lecz rozdrażnia człowieka
  • prawdziwa dobroć jest nie tylko cnotą i radością, ale i orężem, znacznie potężniejszym niż przemoc
  • największe przeobrażenia w świecie zachodzą nie dzięki nagłym zrywom, lecz dzięki małym, niezauważalnym zmianom
  • gdyby nawet okoliczności zewnętrzne pomogły rewolucyonistom zwyciężyć, to niema żadnych danych na to, że nowopowstałe władze rządowe nie będą jeszcze bardziej despotyczne od starych, chcąc utrzymać nowy porządek społeczno-polityczny

/\ /\ /\




..::PACYFIZM::..
  • jeśli ludzie przestaną widzieć, to co wydawało im się że widzą, to przestaną widzieć w wojnie: służbę ojczyźnie, bohaterstwo wojny, chwałe wojskową i patriotyzm, a zobaczą to, co jest: nagą prawdę zabójstwa
  • jakież zadziwiające szaleństwo: zabijać ludzi dla ich dobra
  • zgoda na zabijanie jest nieuniknioną koniecznością w każdym ustroju państwowym
  • zabójstwo jest zawsze zabójstwem, bez względu na motywy i okoliczności
  • ci, którzy zabijają lub przygotowują zabójstwo, to przestępcy, bez względu na to kim są: sędziami, generałami, królami
  • wojna nie jest niczym innym, jak sporem między rządami o władzę nad poddanymi
  • wojsko stanowi główną podporę rządów
  • głównym wrogiem rządów są ich poddani, przeciwko którym przedewszystkiem armia musi być gotowa do walki
  • bezpieczeństwo i dobro zapewnia społeczeństwu tylko moralność jego członków; podstawą zaś jej jest miłość wykluczająca przemoc
  • odpowiadaj dobrem na zło, a zniszczysz w podłym człowieku zadowolenie ze zła

/\ /\ /\




..::EGALITARYZM::..
  • za nierówność między ludźmi odpowiedzialni są zarówno ci, którzy się wywyższają na dinnych, jak i ci którzy się poniżają
  • dzieci są mądrzejsze od dorosłych; dziecko czuje, że w każdym człowieku jest to, co w nim, i nie ceni tytułów, lecz jedynie to, co tkwi w każdym
  • nie należy potępiać człowieka, ponieważ nigdy nie wiadomo, co się dzieje w jego duszy
  • kto gardzi bratem, gardzi sam sobą
  • nienawidź zła w człowieku, człowieka kochaj
  • jeśli człowiek nie może przebaczyć bratu, nie kocha go
  • nie można kochać tych, których się boimy
  • jeśli nie kocha się ludzi, wszystko jest zagmatwane i trudne
  • to, że nie kochasz, nie znaczy, że nie ma w tobie miłości, lecz że jest w tobie coś, co jej przeszkadza
  • dopóki są rzeźnie, dopóty będą także pola bitew

/\ /\ /\




..::RELIGIA::..
  • Bóg jest istotą wieczną, bytującą zewnątrz nas, kierującą nami, wymagającą od nas sprawiedliwości
  • Bóg jest istotą, do której dążymy, którą znamy, ale której pojąć nie możemy
  • życie nasze polega na dążeniu do Boga
  • nauka Chrystusa kieruje ludźmi przez wskazywanie im tej nieskończonej doskonałości - Ojca niebieskiego, do którego dobrowolnie dążyć może każdy człowiek, bez względu na stopień, swej niedoskonałości
  • kościół to jest coś takiego, że gdy ludzie kłamią i czują, że im się nie wierzy, wtedy powołując się na Boga mówią: "Jak boga kocham, prawdą jest to co mówię"
  • ludzie, którzy uznali się za kościół, nabierają przekonania, że są nieomylni i dlatego nie mogą się już potem wyrzec żadnego, choćby raz powiedzianego głupstwa
  • tworzy się kościół w taki sposób: ludzie wmawiają w siebie i innych że nauczyciel, ich Bóg, po to, by objawione przez niego ludziom prawo nie zostało fałszywie wytłumaczone, wybrał szczególnych ludzi i oni to jedynie (...) mogą dokładnie tłumaczyć jego naukę (...) twierdzą że są w posiadaniu prawdy nie dlatego, że to co głoszą jest prawdą, a dlatego iż uznają siebie za jedynych prawowitych spadkobierców (...) Boga. (...) mogli utrzymywać (...) że są członkami jedynego prawdziwego kościoła (...)
  • zewnętrzna potęga jest tylko po to potrzebna aby ukryć fałsz
  • do cerkwi odnosić się można, albo z nabożeństwem, albo z odrazą
  • kościoły, dążąc wyłącznie do zysku są podporą państwa w wyzysku, ucisku i terrorze ludu
  • zinstytucjonalizowane chrześcijaństwo stało się religią zdegenerowaną, zwyrodniałą, co objawia się poprzez rezygnację z wymogów etycznych i zastąpieniu ich zewnętrznymi oznakami kultu
  • ludzie kościoła posiadłszy zaś władzę, naturalnie urośli w pychę i w większości przypadków ulegli zepsuciu
  • kościół w celu pokonania swych wrogów, nie dysponując innym orężem niż przemocą zaczął prześladować, skazywać na śmierć i palić na stosie, wszystkich, którzy jego władzy nie uznawali
  • ludzie, którzy uznali się za członków nieomylnego kościoła nabrali przekonania, że zbrodnią byłoby pozwolić fałszywym wykładowcom nauki gorszyć ludzi, więc ich zabijanie jest sprawą miłą Bogu
  • ci którzy skazywali na śmierć i palili ludzi zaczynających rozumieć prawdziwą naukę, uważali ich za sługi diabłów
  • ostateczne zwyrodnienie chrześcijaństwa i jego moralny upadek miało miejsce z chwilą uczynienia z niej religii państwowej; w tym momencie chrześcijaństwo usankcjonowało mordowanie, grabienie, wojny, morderstwa, rozpustę

/\ /\ /\




..::WOLNOŚĆ::..
  • człowiek nie tylko może, lecz powinien być wolny
  • ludzie pozostawieni sami sobie, bez rządu, a nieraz wbrew jemu, tworzyli i tworzą różne pożyteczne instytucye, spełniające należycie swe funkcye
  • człowiekowi jest dana władza tylko nad samym sobą
  • wiara w autorytety powoduje, że błędy autorytetów przyjmowane są za wzorce
  • czas to szansa dla wolności, możność działania
  • podporządkować się innym może tylko człowiek, który czuje się wolny

/\ /\ /\




..::BIBLIOGRAFIA::..
Aforyzmy, Oficyna Autonomiczna Red Rat, Zielona Góra

Listy, t. I i II, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1976

Odbudowanie piekła, Oficyna Autonomiczna Red Rat, Zielona Góra

Przemówienie na Kongres Pokoju w Sztokholmie, Oficyna Autonomiczna Red Rat, Zielona Góra

/\ /\ /\




skok na stronę główną powrót na stronę z kl@sykami